Markette ayçiçek yağı alırken, ekmek yerken veya hayvanlarınıza yem verirken muhtemelen düşünmüyorsunuz ama o ürünlerin büyük kısmı Rusya’dan geliyor. 2025 yılında Rusya’nın Türkiye’ye tarım ve gıda ihracatı 12 milyon tonu aşarak 3,8 milyar dolara ulaştı. Bir önceki yıla göre %9 artış. Peki bu ne anlama geliyor?
Rusya’dan Ne Alıyoruz?
Değer bazında ilk beş ürün grubuna bakın:
| Ürün | İhracat Değeri | Payı |
|---|---|---|
| Buğday | ~1,2 milyar $ | %32 |
| Ayçiçek yağı | 1,1+ milyar $ | %29 |
| Kepek | ~322 milyon $ | %8 |
| Baklagiller | ~296 milyon $ | %8 |
| Küspe | ~178 milyon $ | %5 |
| Diğer | ~700 milyon $ | %18 |
| Toplam | 3,8 milyar $ | %100 |
Sadece buğday ve ayçiçek yağı toplamın %61’ini oluşturuyor. Yani Rusya’dan aldığımız tarım ürünlerinin üçte ikisi doğrudan sofranızla ilgili.
Patlayan Kalemler
2025’te bazı ürünlerde inanılmaz artışlar var:
| Ürün | 2024 | 2025 | Artış |
|---|---|---|---|
| Pirinç | 16 bin $ | 8,8 milyon $ | ~550 kat |
| Keten tohumu | — | — | 14 kat |
| Melas | — | — | 2,9 kat |
| Arpa | — | — | 2,7 kat |
Pirinç rakamı özellikle dikkat çekici — 2024’te neredeyse sıfır olan ihracat, 2025’te 8,8 milyon dolara fırlamış. Bu, Rusya’nın Türkiye pazarında yeni ürün kategorilerine agresif şekilde girdiğini gösteriyor.
Ayçiçek Yağında Tehlikeli Bağımlılık
İşte asıl konuşmamız gereken rakam:
- Türkiye’nin ayçiçek yağı ithalatının %68’i Rusya’dan
- Rusya + Ukrayna birlikte %95 payda
- 2025’in ilk 7 ayında 560 bin ton, 640 milyon dolarlık ayçiçek yağı geldi
- Miktar %17, değer ise %63 arttı (fiyatlar da yükselmiş)
Tek Kaynağa Bağımlılık Riski
Ayçiçek yağı ithalatınızın %95’i iki ülkeden geliyorsa ve o iki ülke arasında savaş varsa, bu ulusal gıda güvenliği sorunudur. 2022’de bunu yaşadık — savaş başlayınca ayçiçek yağı raflardan kayboldu, fiyatlar bir gecede ikiye katlandı. Aynı risk hâlâ devam ediyor.
Buğdayda Durum
Türkiye yılda yaklaşık 20 milyon ton buğday üretiyor ama tüketim ve sanayi ihtiyacı daha fazla. Rusya’dan gelen 1,2 milyar dolarlık buğday, bu açığı kapatıyor. Üstelik Türkiye un ihracatında dünya birincisi — Rusya’dan ucuza buğday alıp, una çevirip ihraç ediyoruz. Bu iş modeli Rusya’ya bağımlılığı daha da derinleştiriyor.
Tarihsel Karşılaştırma
| Yıl | Rusya → Türkiye Tarım İhracatı |
|---|---|
| 2022 | 5+ milyar $ (savaş yılı, fiyat şoku) |
| 2023 | ~3,2 milyar $ |
| 2024 | ~3,5 milyar $ |
| 2025 | 3,8 milyar $ (+%9) |
2022’deki 5 milyar dolarlık zirve, Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği fiyat artışından kaynaklanıyordu. Şimdi fiyatlar normalleşti ama hacim artmaya devam ediyor — yani daha çok ürün alıyoruz.
Çiftçiyi Nasıl Etkiliyor?
Bu haberi okuyup “beni ilgilendirmez” demeyin. İşte doğrudan etkilendiğiniz noktalar:
Ayçiçeği ekiyorsanız
Rusya’dan gelen ucuz ayçiçek yağı, yerli ayçiçeği fiyatlarını baskılıyor. Siz tarlada maliyetle boğuşurken, sanayi Rusya’dan daha ucuza yağ alıyor. Fiyat belirlerken bunu hesaba katın.
Buğday/arpa ekiyorsanız
Aynı hikaye — TMO bir taraftan yerli alım yapıyor, diğer taraftan Rusya’dan ithalat. İthal buğday fiyatları iç piyasayı doğrudan etkiliyor.
Hayvancılık yapıyorsanız
Kepek ve küspe Rusya’dan geliyor — yem maliyetinizi etkileyen bir faktör. İthalat arttıkça yem fiyatları kısa vadede düşebilir ama uzun vadede dışa bağımlılık riskli.
Fındık üreticisiyseniz
Doğrudan bir etki yok ama büyük resme bakın: Türkiye tarımda ithalatçı bir ülke haline geliyor. Bugün buğday ve ayçiçeği, yarın başka ürünler. Yerli üretimi desteklemeyen politikalar fındık için de risk oluşturabilir.
Dış Ticaret Dengesi
Türkiye 2025’te tarım ve gıda sektöründen 27,8 milyar $ ihracat yaptı. Ama sadece Rusya’dan 3,8 milyar $ tarım ürünü ithal ettik. Tüm ülkelerden toplam tarımsal ithalatımız çok daha yüksek. Tarım sektörü dış ticaret fazlası veriyor gibi görünse de, temel gıda maddelerinde (buğday, yağ, yem) dışa bağımlıyız.
Sonuç
3,8 milyar dolarlık rakam tek başına iyi ya da kötü değil — ülkelerin birbirleriyle ticaret yapması normal. Asıl sorun bağımlılık oranı. Ayçiçek yağının %95’ini iki ülkeden almak, buğdayda Rusya’ya bu kadar bağımlı olmak stratejik bir risk.
Çözüm uzun vadeli: yerli ayçiçeği üretimini desteklemek, sulama altyapısını geliştirmek, çiftçiye fiyat garantisi vermek. Yoksa her yıl bu rakamlar büyümeye devam edecek — ve bir kriz anında sofranız tehlikeye girecek.
Daha Fazla Piyasa & Fiyatlar Haberi
10 Günde 5 Zam: Gübre Fiyatları Nereye Koşuyor?
Tarım Kredi 10 günde 5 kez gübre fiyatlarını artırdı. Üre %15, Amonyum Sülfat %30 zamlandı. Hürmüz Boğazı krizi, güncel fiyatlar ve çiftçinin yapması gerekenler.
TMO 455 Bin Ton Yem İthal Ediyor: Yerli Üretici Ne Olacak?
TMO, 175 bin ton arpa ve 280 bin ton mısır ithalatı için ihale açtı. Toplam 805 bin ton yem ithalatı kapıda. Peki yerli üreticinin durumu ne?
