Fındık Koşnili (Parthenolecanium corni): Belirtiler, Fumajin ve İlaçlama

Fındık Koşnili Nedir?

Fındık koşnilleri — Parthenolecanium corni ve P. rufulum — dal ve sürgünlere yapışık, yarım küre biçimli kabuklu böceklerdir. Dişinin kabuğu başlangıçta koyu kahverengi, ilerleyen dönemde açık kahverengidir.

Bahçede gördüğünüz o kahverengi kabartılar hareketsizdir ve çoğu üretici tarafından kabuk yumrusu ya da hastalık zannedilir. Oysa her biri, dalın özsuyunu emen canlı bir dişidir.

Zarar Belirtileri

Koşnilin zararı iki aşamalıdır ve ikincisi çoğu zaman birincisinden daha çok göze batar.

1. Doğrudan Zarar: Özsuyu Emme

Larva ve erginler yaprak ve sürgünlerde bitkinin özsuyunu emerek beslenir. Sonuç: ocak zayıflar, sürgün gelişimi geriler ve verim düşer.

2. Dolaylı Zarar: Fumajin

Koşnil beslenirken tatlımsı bir madde salgılar. Bu yapışkan tabaka yaprak ve sürgünleri kaplar, üzerinde fumajin (is mantarı) gelişir ve doku siyah kurum gibi kararır.

Fumajinin kendisi bitkiyi doğrudan öldürmez ama yaprak yüzeyini kapatarak fotosentezi engeller. Yani koşnil ocağı iki koldan zayıflatır: özsuyunu alır, üstüne bir de yaprağın ışık almasını engeller.

Yaşam Döngüsü

Karadeniz Bölgesi’nde yılda tek döl verir.

Dönem	Ay	Ne olur
Kışlama	Kasım – Mart	Larva halinde dal ve sürgünlerde kışlar
Ergin dönemi	Nisan başı	Kışlayan larvalar ergin birey olur
Yumurta	Mayıs – Haziran	Dişi, kabuğunun altına yumurta bırakır
Yumurta açılımı	Haziran sonu	Yumurtalar açılır, hareketli genç larvalar dağılır — mücadele penceresi
Yerleşme	Temmuz – Ekim	Larvalar sürgüne yerleşir, beslenir, tatlımsı madde salgılar

Ekonomik Zarar Eşiği

Bahçede yapılan örneklemede incelenen 30 sürgünün her birinde ortalama 5 canlı koşnil varsa ilaçlamaya karar verilir.

Sayımda canlı koşnili esas alın — geçmiş sezondan kalan boş kabuklar sayıma dahil edilmez.

Mücadele Yöntemleri

1. Kültürel Önlemler

• Havalandıran budama: Sık ve kapalı ocaklarda koşnil popülasyonu daha hızlı artar. Budama rehberi
• Aşırı azottan kaçınma: Aşırı azotlu gübreleme yumuşak, sulu sürgün yapar; emici zararlılar için elverişli ortamdır
• Bulaşık dalların çıkarılması: Yoğun kabuklu dallar budamayla uzaklaştırılabilir

2. Kimyasal Mücadele

Koşnilde zamanlama tek bir mantığa dayanır: kabuk kalkandır.

Ergin dişi kalın kabuğunun altındayken ilaç ona ulaşmaz. Savunmasız olduğu tek dönem, yumurtadan yeni çıkmış larvaların henüz kabuk oluşturmadan dal üzerinde hareket ettiği kısa süredir.

• Zamanlama: Haziran sonu — yumurta açılımının tamamlanmasına yakın
• Neden erken ya da geç olmaz: Erken atarsanız yumurtalar henüz kabuğun altındadır ve etkilenmez; geç kalırsanız larvalar kendi kabuklarını oluşturmuş olur
• Kapsama: Zararlı dal ve sürgünlerde olduğu için ilacın gövde ve dallara iyi ulaşması gerekir

Sık Sorulan Sorular

Fındık koşnili ilacı ne zaman atılır? Haziran sonunda, yumurta açılımının tamamlanmasına yakın dönemde. Bu pencere dışında ilaçlama büyük ölçüde boşa gider: erginler kabuklarının altında korunur.

Dallardaki kahverengi kabartılar ne? Yarım küre biçimli, dala yapışık, koyudan açığa kahverengi kabartılar koşnildir. Tırnakla kaldırdığınızda altından nemli canlı doku çıkıyorsa aktif bulaşıklık var demektir.

Yapraklarım is gibi karardı, sebebi ne? Bu fumajindir — koşnilin salgıladığı tatlımsı madde üzerinde gelişen is mantarı. Fumajin bir belirti, sebep değil. Kararmayı ortadan kaldırmak için koşnil mücadelesi yapılmalıdır.

Fındık kurdu ilaçlamasıyla birleştirebilir miyim? Dönemler uymaz: fındık kurdu mayıs sonu – haziran başı, koşnil ise haziran sonu. Ayrıca koşnil kabuklu bir zararlıdır ve her insektisit ona etkili değildir. Kombinasyonu ziraat mühendisiyle değerlendirin. Sezonun tamamı için ilaçlama takvimimize bakın.

Eşiğin altındaysam ne yapmalıyım? Havalandıran budama, dengeli azotlu gübreleme ve bulaşık dalların çıkarılması çoğu zaman yeterlidir. Koşnil popülasyonu yıldan yıla değiştiği için her sezon 30 sürgünlük sayımı tekrarlayın.

---

Bu rehber T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Fındık Araştırma Enstitüsü verileri temel alınarak hazırlanmıştır. İlaçlama kararlarını mutlaka bir ziraat mühendisine danışarak verin.