Fındık Kozalak Akarı (Phytoptus avellanae): Belirtiler ve İlaçlama Zamanı

Fındık Kozalak Akarı Nedir?

Fındık kozalak akarları — Phytoptus avellanae ve Cecidophyopsis vermiformis — ortalama 0,09 mm boyunda, iğ şeklinde, mat beyaz renkli akarlardır. Çıplak gözle görülemezler. Bahçede gördüğünüz şey akarın kendisi değil, açtığı zarardır.

Akar, fındığın tomurcuğuna girip içinde beslenir ve çoğalır. Tomurcuk buna tepki olarak anormal şişer, pullar açılır ve normal bir tomurcuk yerine küçük bir kozalağa benzeyen gal oluşur. Zararlının adı buradan gelir: kozalak akarı.

Zarar Belirtileri

Kozalak akarının belirtisi, fındıktaki en kolay teşhis edilen zararlardan biridir — çünkü şişmiş tomurcuk kışın yapraksız dalda uzaktan bile seçilir.

• Şişmiş, yuvarlaklaşmış tomurcuklar: Normal tomurcuk ince ve sivriyken, bulaşık olan bezelye tanesi gibi şişer ve pulları açılarak küçük bir kozalak görünümü alır
• Kışın dalda kalan kozalaklar: Yaprak döküldükten sonra bu galler dalda çıplak kalır — teşhis ve sayım için en uygun dönem budur
• Çiçek dökümü: Akar hem erkek hem dişi çiçek tomurcuklarını tahrip eder; bulaşık ocakta erkek ve dişi çiçek dökümü artar
• Yaprak tomurcuğu zararı: Sürgün gelişimi zayıflar, ocak seyrekleşir
• Ürün kaybı: Zarar meyveye değil meyveyi verecek göze olduğu için kayıp bir sonraki sezonun hasadında ortaya çıkar

Yaşam Döngüsü ve Göç

Kozalak akarının mücadelesini anlamak için tek bir şeyi bilmek yeter: akar yılın büyük bölümünü tomurcuğun içinde, ilaca erişilemez halde geçirir. Sadece kısa bir göç penceresinde açıktadır.

Dönem	Ay	Ne olur
Kışlama	Kasım – Şubat	Akarlar kozalakların içinde kışlar, korunaklıdır
Kozalakların açılması	Mart – Nisan başı	Kozalaklar tepelerinden patlar
Göç	Nisan sonu – Mayıs başı	Nimfler dışarı çıkıp yeni uyanmış 3-3,5 cm boyundaki sürgünlere geçer — tek savunmasız dönem
Yerleşme	Mayıs – Haziran	Yeni yaprak koltuklarındaki, ertesi yıl sürecek tomurcuklara girerler
Gal oluşumu	Yaz – Sonbahar	Tomurcuk şişer, kozalak biçimini alır

Ekonomik Zarar Eşiği

Sayım basittir ve kışın yapraksız dönemde yapılır:

Ortalama bir dala 5 adet kozalak düşüyorsa kimyasal mücadeleye karar verilir.

Bu sayının altındaki bahçelerde mekanik mücadele (kozalak toplama) çoğu zaman yeterlidir.

Mücadele Yöntemleri

1. Mekanik Mücadele (Kozalak Toplama)

Kozalak akarında mekanik mücadele gerçekten işe yarar, çünkü zararlının tamamı sayılabilir ve toplanabilir hedeflerin — kozalakların — içindedir.

• Ne yapılır: Şişmiş kozalaklar elle toplanır, bahçeden uzaklaştırılıp yakılır
• Ne zaman: Kışın, yapraksız dönemde. Yapraklar dalda değilken kozalaklar açıkça görünür ve gözden kaçmaz
• Neden sonuç verir: Her kozalak, ilkbaharda göç edecek yüzlerce akarın barınağıdır. Bahçeden çıkarılan her kozalak o kadar göçü engeller
• Sınırı: Bulaşıklık yüksekse tek başına yetmez; kimyasal mücadeleyle desteklenmesi gerekir

2. Kimyasal Mücadele

Zamanlama bu zararlıda diğerlerinden daha kritiktir, çünkü hedef pencere yaklaşık bir haftadır.

• En uygun zaman: Nisan sonu – Mayıs başındaki bir haftalık süre — akarların kozalaktan çıkıp yeni sürgünlere göç ettiği dönem
• Neden tam bu aralık: Akar tomurcuğun içindeyken ilaç ona ulaşamaz. Yalnızca göç sırasında, sürgün yüzeyindeyken savunmasızdır
• Uygulama: Başarılı sonuç için yaprak ve sürgünlerin tamamının ilaçla kaplanması gerekir; eksik kaplama akarın kaçmasına izin verir
• Ön koşul: İlaçlamadan önce mutlaka sayım yapın — eşik aşılmıyorsa uygulamanın anlamı yoktur

3. Çeşit Farkındalığı

Tombul, Mincane ve Uzunmusa hassas çeşitlerdir. Bu çeşitlerle çalışan üreticinin sayımı ihmal etmemesi, hatta eşik aşılmasa bile kışlık kozalak toplamayı rutin hale getirmesi gerekir.

İlaçlama Takviminde Yeri

Kozalak akarı, nisan-mayıs penceresinde bahçedeki diğer işlerle çakışır ama aynı ilaçla halledilemez — akarisit ile insektisit farklı ürünlerdir:

Zararlı	İlaçlama dönemi	Ürün tipi
Kozalak akarı (Phytoptus avellanae)	Nisan sonu – mayıs başı, 1 hafta	Akarisit
Yeşil kokarca (Palomena prasina)	Nisan ortası (eşik aşılırsa)	İnsektisit
Teke böceği (Oberea linearis)	Mayıs ortası	İnsektisit
Fındık kurdu (Curculio nucum)	Mayıs sonu – haziran başı	İnsektisit

Sezonun tamamı için fındık ilaçlama takvimimize bakın.

Sık Sorulan Sorular

Fındık kozalak akarı ilacı ne zaman atılır? Nisan sonu – mayıs başındaki bir haftalık sürede, akarlar kozalaktan çıkıp yeni sürgünlere göç ederken. Bu pencere dar ve kaçırılırsa akar tomurcuğa girer, o sezon ilaç etkisiz kalır. Bölgenize özel tarihi il tarım müdürlüğünden öğrenin.

Dalda şişmiş tomurcuklar var, bu kozalak akarı mı? Büyük olasılıkla evet. Normal tomurcuk ince ve sivridir; bulaşık olan bezelye tanesi gibi şişer ve pulları açılarak kozalak görünümü alır. Çıplak gözle akarı göremezsiniz — teşhis şişmiş tomurcuk üzerinden yapılır.

Kozalakları toplamak yeterli mi? Bulaşıklık düşükse (dalda ortalama 5’ten az kozalak) çoğu zaman yeterlidir ve en ucuz yöntemdir. Eşik aşıldıysa mekanik mücadele tek başına yetmez, nisan sonu ilaçlamasıyla desteklenmelidir.

Neden ürünüm bu yıl değil de gelecek yıl düşüyor? Çünkü zarar meyveye değil, meyveyi verecek göze yapılıyor. Bu yıl akarın tahrip ettiği tomurcuk, ertesi yıl açması gereken çiçeği veremez. Bu yüzden kozalak akarı çoğu zaman “sebebi anlaşılamayan” verim düşüşü olarak görülür.

Fındık kurdu ilacıyla birlikte atabilir miyim? Hayır. Akarlar böcek değildir ve akarisit ile insektisit farklı ürünlerdir; ayrıca dönemler de çakışmaz — kozalak akarı nisan sonu, fındık kurdu mayıs sonu. Kombinasyon değerlendirmesini mutlaka ziraat mühendisiyle yapın.

---

Bu rehber T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Fındık Araştırma Enstitüsü verileri ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nin kozalak akarı mücadelesi araştırması temel alınarak hazırlanmıştır. İlaçlama kararlarını mutlaka bir ziraat mühendisine danışarak verin.