Fındık Külleme Hastalığı: Belirtiler, Mücadele ve İlaçlama

Külleme Hastalığı Nedir?

Külleme, fındık yapraklarında beyaz-gri toz tabakası şeklinde kendini gösteren bir mantar hastalığıdır. Geleneksel külleme etmeni Phyllactinia guttata olup, fındıkta yaygın görülen bir hastalıktır. Hastalık rüzgar yoluyla yayılır ve sıcak, nemli hava koşullarında hızla artar.

Son yıllarda Türkiye’de görülmeye başlayan yeni külleme (Erysiphe corylacearum) türü ise çok daha agresif seyretmekte ve fındık üreticileri için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.

Külleme tedavi edilmezse yaprak fotosentez kapasitesi düşer, meyve gelişimi yavaşlar ve verim kaybı %20-40 oranına ulaşabilir.

Belirtiler

Yaprakta Belirtiler

Külleme hastalığının en belirgin işaretleri yapraklarda görülür:

• Beyaz toz tabakası: Yaprak yüzeyinde un serpilmiş gibi beyaz-gri toz oluşumu
• Geleneksel külleme: Genellikle yaprak alt yüzeyinde başlar
• Yeni külleme: Hem üst hem alt yüzeyde, daha yoğun beyaz örtü
• Yaprak kıvrılması: İleri aşamada yaprak kenarları yukarı kıvrılır
• Sararma ve kuruma: Şiddetli enfeksiyonda yapraklar sararır ve erken dökülür
• Kahverengi lekeler: Mantar sporları olgunlaştıkça beyaz toz kahverengiye döner

Erken teşhis mücadelenin başarısı için kritiktir. Nisan ayından itibaren yaprakları düzenli kontrol edin.

Meyvede Belirtiler

Şiddetli külleme enfeksiyonu meyveleri de etkiler:

• Meyve gelişimi yavaşlar, küçük kalır
• Zuruf üzerinde beyaz lekeler görülebilir
• Boş fındık oranı artar
• İç kalitesi düşer (küçük, zayıf iç)
• Şiddetli enfeksiyonda erken meyve dökümü yaşanabilir

Hastalık Döngüsü

Külleme mantarı, kış mevsimini yaprak kalıntıları ve ağaç kabuklarında kleistotesyum (kapalı spor yapıları) olarak geçirir. İlkbaharda hava sıcaklığı yükseldiğinde sporlar serbest kalır ve yeni enfeksiyonlar başlar.

İlkbahar (Nisan-Mayıs):

• Kışı geçiren sporlar rüzgarla yayılır
• İlk enfeksiyonlar genç yapraklarda başlar
• Sıcaklık 15-25°C arasında olduğunda yayılma hızlanır

Yaz (Haziran-Temmuz):

• Hastalık doruk noktasına ulaşır
• Sıcak (20-30°C) ve nemli (%60-80 bağıl nem) hava yayılmayı artırır
• Yaprak yüzeyinin ıslak olması enfeksiyonu kolaylaştırır
• Budanmamış, sıkışık bahçelerde daha şiddetli

Sonbahar:

• Mantar kışlık formlarını (kleistotesyum) oluşturur
• Yaprak döküldüğünde enfekte kalıntılar yere düşer
• Yeni sezon için inokulum kaynağı hazır

Mücadele Yöntemleri

Kültürel Önlemler

Kimyasal mücadele öncesinde ve yanında alınması gereken kültürel tedbirler:

• Budama: Düzenli budama ile ağaç taç kısmının havalanması sağlanmalı. Sıkışık dallar hastalık için uygun ortam yaratır. Budama rehberimize bakın
• Bahçe temizliği: Sonbaharda dökülen enfekte yapraklar toplanarak bahçeden uzaklaştırılmalı veya yakılmalı
• Havalandırma: Ağaç arası mesafe yeterli olmalı, sıra araları temiz tutulmalı
• Dengeli gübreleme: Aşırı azotlu gübreleme yumuşak yaprak dokusu oluşturarak küllemeye yatkınlık artırır

Kimyasal Mücadele

Külleme mücadelesinde kullanılan temel ilaç grupları:

İlaç Grubu	Etken Madde Örnekleri	Etki Şekli	Not
Kükürtlü ilaçlar	Toz kükürt, sıvı kükürt	Koruyucu	Ekonomik, yaygın
Triazol grubu	Tebuconazole, Penconazole	Tedavi edici + koruyucu	Etkili, direnç riski
Strobilurin grubu	Trifloxystrobin	Koruyucu + tedavi	İyi etkinlik
Boscalid	Boscalid	Tedavi edici	Yeni küllemeye etkili

Uygulama: Yaprak alt ve üst yüzeyler iyice ıslatılmalıdır. Sabah erken veya akşam saatlerinde ilaçlama yapılmalıdır.

İlaçlama Zamanlaması

Doğru zamanlama, külleme mücadelesinin başarısını belirler:

1. İlaçlama (Nisan sonu - Mayıs başı):

• İlk belirtiler görüldüğünde veya koruyucu olarak
• Kükürt bazlı ilaçlar ilk tercih

2. İlaçlama (15-20 gün sonra):

• Hastalık devam ediyorsa tekrar uygulama
• Farklı etken madde ile rotasyon yapın (direnç gelişimini önlemek için)

3. İlaçlama (gerekirse, Haziran):

• Yoğun bulaşıklık varsa üçüncü uygulama
• Yeni külleme şüphesi varsa sistemik ilaç tercih edin

Detaylı ilaçlama takvimi için İlaçlama takvimimize bakabilirsiniz.

Yeni Külleme (Erysiphe corylacearum)

2013 yılından itibaren Türkiye’de görülmeye başlayan Erysiphe corylacearum, fındık üretimi için ciddi bir tehdit oluşturan istilacı bir mantar türüdür. Asya kökenli olan bu tür, önce Azerbaycan ve Gürcistan’da, ardından Türkiye’de saptanmıştır.

Geleneksel Külleme ile Farkları

Özellik	Geleneksel Külleme	Yeni Külleme
Etmen	Phyllactinia guttata	Erysiphe corylacearum
Konum	Yaprak alt yüzey	Yaprak üst ve alt yüzey
Şiddet	Orta	Yüksek - çok yüksek
Yoğunluk	İnce toz	Kalın beyaz örtü
Aktif dönem	Mayıs-Temmuz	Haziran-Ekim
Verim kaybı	%10-20	%20-40+

Yeni Küllemeye Karşı Mücadele

• Erken teşhis çok önemli — Haziran’dan itibaren yaprakları yakından izleyin
• Sistemik ilaçlar tercih edin (triazol grubu daha etkili)
• İlaçlama sayısı 3-4’e çıkabilir
• Direnç yönetimi: Her ilaçlamada farklı etken madde grubu kullanın
• İl tarım müdürlüğü tavsiyelerine mutlaka uyun

Sonuç

Külleme hastalığı, fındık bahçelerinde yaygın görülen ve mücadele edilmediğinde ciddi verim kayıplarına neden olan önemli bir sorundur. Özellikle yeni külleme türünün yayılmasıyla birlikte daha dikkatli ve zamanında müdahale gereklidir.

Özetlemek gerekirse:

• Nisan’dan itibaren yapraklarınızı düzenli kontrol edin
• İlk belirtide hemen ilaçlama yapın, geç kalmayın
• Kültürel önlemler (budama, temizlik) kimyasal mücadeleyi destekler
• Farklı ilaç gruplarıyla rotasyon yaparak direnç gelişimini önleyin
• Yeni külleme şüphesinde il tarım müdürlüğüne başvurun

Yıllık ilaçlama programı için İlaçlama takvimimizi inceleyin. Fındık bakımının tüm aşamaları için Fındık rehberimize bakabilirsiniz.

📚 Fındık Araştırma Enstitüsü 📚 Giresun Tarım İl Müdürlüğü